စိုက်ပျိုးရေးရဲ့ ရန်သူတော် – လှေးပိုး (Thrips) အကြောင်း သိကောင်းစရာများနှင့် နှိမ်နင်းနည်းများ
စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းခွင်မှာ တောင်သူဦးကြီးတို့ကို အဓိကခေါင်းခဲစေတဲ့ ဖျက်ပိုးတွေထဲမှာ လှေးပိုး (Thrips) ကလည်း တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်ပါတယ်။ ၎င်းဟာ သီးနှံပင်တွေရဲ့ ပင်ရည်ကို စုပ်ယူစားသောက်ပြီး အပင်ကြီးထွားမှုကို နှောင့်နှေးစေရုံသာမက၊ ကုသဖို့အလွန်ခက်ခဲတဲ့ ဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါတွေကိုပါ သယ်ဆောင်ဖြန့်ဖြူးပေးတတ်တာကြောင့် စောစီးစွာ ကာကွယ်နှိမ်နင်းဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
ဒီဆောင်းပါးမှာတော့ လှေးပိုးရဲ့ သဘာဝ၊ ကျရောက်တဲ့ လက္ခဏာတွေနဲ့ ဆေးယဉ်ပါးမှုမဖြစ်စေဘဲ ထိရောက်စွာ နှိမ်နင်းနိုင်မယ့် နည်းလမ်းတွေကို အပြည့်အစုံ မျှဝေပေးလိုက်ပါတယ်။
၁။ လှေးပိုး၏ သဘာဝနှင့် ကြိုက်နှစ်သက်သော ပတ်ဝန်းကျင်
လှေးပိုးကို ထိရောက်စွာ မနှိမ်နင်းမီ ၎င်းတို့ရဲ့ သဘာဝကို အရင်ဆုံး သိရှိထားဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
- အရွယ်အစားနှင့် ပုံသဏ္ဌာန်: လှေးပိုးဟာ အလွန်သေးငယ်ပြီး အလျား (၁) မီလီမီတာခန့်သာ ရှိပါတယ်။ ကိုယ်ထည် သွယ်လျပြီး အဝါနုရောင်၊ အညိုရောင် သို့မဟုတ် အမည်းရောင် ရှိတတ်ကာ အတောင်ပံမှာ အမွှေးအမျှင်လေးတွေ ပါရှိပါတယ်။
- ကြိုက်နှစ်သက်သော ရာသီဥတု: ပူပြင်းခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတု (မိုးခေါင်ချိန် သို့မဟုတ် နွေရာသီ) ကို အလွန်ကြိုက်နှစ်သက်ပြီး ထိုအချိန်မျိုးမှာ မျိုးပွားနှုန်း အလွန်မြန်ဆန်ပါတယ်။
- ကျရောက်တတ်သော နေရာ: အပင်ရဲ့ နုနယ်တဲ့ အစိတ်အပိုင်းတွေဖြစ်တဲ့ အရွက်နု၊ အဖူး၊ အပွင့် နှင့် အသီးနုများ တွင် ခိုအောင်းလေ့ရှိပါတယ်။
- ကျရောက်သောသီးနှံများ: ငရုတ်၊ ခရမ်း၊ ခရမ်းချဉ်၊ ပဲမျိုးစုံ၊ ကြက်သွန်၊ စပါး နှင့် သရက်၊ ဖရဲ စသည့် သစ်သီးဝလံများတွင် အဖြစ်အများဆုံး ဖြစ်ပါတယ်။
၂။ လှေးပိုးကျရောက်ပါက ပြသသော လက္ခဏာများ
လှေးပိုးဟာ အပင်ရဲ့ ဆဲလ်သားတွေကို ခြစ်ယူပြီး စိမ့်ထွက်လာတဲ့ အရည်ကို စုပ်ယူစားသောက်တတ်တာကြောင့် အခင်းထဲမှာ အောက်ပါလက္ခဏာတွေကို သတိပြုကြည့်ရှုနိုင်ပါတယ် –
- ရွက်လိပ်ခြင်း: အရွက်နုများ ဘေးဘက်မှနေ၍ အပေါ်ဘက်သို့ ခွက်ကဲ့သို့ လိပ်တက်သွားခြင်း (Upward curling) ဖြစ်ပေါ်တတ်ပါတယ်။
- အရောင်ပြောင်းခြင်း: အရွက်များရဲ့ အောက်မျက်နှာပြင်မှာ ငွေရောင် သို့မဟုတ် ကြေးညိုရောင် အစင်းကြောင်းများ၊ အကွက်များ ဖြစ်လာပါတယ်။
- အဖူးအပွင့် ပျက်စီးခြင်း: အဖူးအပွင့်များ ညှိုးနွမ်းခြင်း၊ ကြွေကျခြင်းကြောင့် အသီးတင်မှု သိသိသာသာ နည်းပါးသွားတတ်ပါတယ်။
- အသီးမျက်နှာပြင် ပျက်စီးခြင်း: အသီးနုတွေမှာ ကျရောက်ရင် အသီးကြီးလာတဲ့အခါ အရေပြားပေါ်မှာ ကြမ်းတမ်းတဲ့ ကြေးညိုရောင် အမာရွတ်များ ဖြစ်ကျန်ခဲ့ပါတယ်။
- ဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါ ကူးစက်ခြင်း: လှေးပိုးဟာ ငရုတ်ရွက်သေးထိုးရောဂါကဲ့သို့သော အပင်ဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါတွေကို တစ်ပင်မှတစ်ပင်သို့ ကူးစက်ပြန့်ပွားစေပါတယ်။
၃။ ပေါင်းစပ်ကာကွယ်နှိမ်နင်းနည်းများ (IPM)
လှေးပိုးဟာ ဆေးယဉ်ပါးမှု (Chemical Resistance) အလွန်ဖြစ်လွယ်တဲ့အတွက် ဓာတုဆေးတစ်မျိုးတည်းကိုပဲ ဆက်တိုက်မသုံးဘဲ အောက်ပါနည်းလမ်းများကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုရပါမယ်။
(က) စိုက်ပျိုးရေးနည်းစနစ်ဖြင့် ကာကွယ်ခြင်း (Cultural Control)
- ပေါင်းမြက်ရှင်းလင်းခြင်း: လှေးပိုးများသည် ပေါင်းမြက်များထဲတွင် ခိုအောင်းနိုင်သဖြင့် စိုက်ခင်းနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ကို အမြဲသန့်ရှင်းရေးလုပ်ပါ။
- ရေပေးသွင်းမှု မှန်ကန်ခြင်း: အပင်ကို ရေမပြတ်ပါစေနှင့်။ လိုအပ်ပါက အပင်အပေါ်မှ ရေပက်ဖျန်းသောစနစ် (Sprinkler) ကိုသုံးခြင်းဖြင့် လှေးပိုးများကို လွင့်စင်ကျသွားစေနိုင်ပြီး စိုထိုင်းဆကြောင့် မျိုးပွားမှုကို လျော့ကျစေပါတယ်။
- မြေဖုံးခြင်း (Mulching): ပလတ်စတစ်ဖြင့် မြေဖုံးစိုက်ပျိုးခြင်းသည် အလင်းပြန်မှုကို ဖြစ်စေသဖြင့် လှေးပိုးများ အပင်ပေါ်သို့ လာရောက်နားခိုခြင်းကို လျော့နည်းစေပါတယ်။
(ခ) ဇီဝနည်းလမ်းနှင့် ထောင်ချောက်အသုံးပြုခြင်း
- မိတ်ဆွေပိုးများ မွေးမြူခြင်း: လှေးပိုးကို စားတတ်သော မိတ်ဆွေပိုးများဖြစ်သည့် ဓားခုတ်ကောင်၊ ပင့်ကူ စသည့် သားရဲကောင်ပိုးမွှားများကို မသေစေရန် စိုက်ခင်းအတွင်း ဓာတုဆေးအလွန်အကျွံသုံးခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ပါ။
- တမာဆေး (Neem Oil): တမာဆီ သို့မဟုတ် တမာစေ့မှ ထုတ်လုပ်သော ပိုးသတ်ဆေးများကို ပုံမှန်ဖျန်းပေးခြင်းဖြင့် လှေးပိုးရဲ့ ဥမှအကောင်ပေါက်နှုန်းနှင့် အစာစားလိုစိတ်ကို ဟန့်တားနိုင်ပါတယ်။
- ကပ်စေးထောင်ချောက် (Sticky Traps): လှေးပိုးသည် အပြာရောင်နှင့် အဝါရောင် ကို စွဲမက်တတ်သဖြင့် စိုက်ခင်းထဲတွင် ကပ်စေးထောင်ချောက်များ ချိတ်ဆွဲထားခြင်းဖြင့် မိမိစိုက်ခင်းထဲတွင် လှေးပိုးကျရောက်မှု ရှိ/မရှိ စောင့်ကြည့်နိုင်သလို အရေအတွက်ကိုလည်း လျှော့ချနိုင်ပါတယ်။
(ဂ) ဓာတုပိုးသတ်ဆေးဖြင့် နှိမ်နင်းခြင်း (Chemical Control)
လှေးပိုး ကျရောက်မှု ပြင်းထန်ပါက ထိရောက်မှုရှိသော ပိုးသတ်ဆေးများကို အလှည့်ကျ (Rotation) စနစ် ဖြင့် ဖျန်းပေးနိုင်ပါတယ်။
| ဆေးအုပ်စု / ဆေးအမည် (Active Ingredient) | အသုံးပြုပုံနှင့် အကြံပြုချက် |
| Lambadacyhalothrin + Acetamiprid | ထိသေစားသေနှင့် ပင်လုံးပြန့်ပိုးသတ်ဆေးဖြစ်ပြီး အပင်ထဲသို့ စိမ့်ဝင်ကာ စုပ်စားပိုးများကို သေစေသည်။ |
| Spinetoram / Spinosad (Spinyn အုပ်စု) | လှေးပိုးအတွက် အလွန်ထိရောက်သော ဆေးဖြစ်သည်။ |
| Fipronil / Abamectin | အရွက်အောက်မျက်နှာပြင်ရှိ လှေးပိုးများကိုပါ နှိမ်နင်းနိုင်သည်။ |
⚠️ ဆေးဖျန်းရာတွင် လိုက်နာရန် အချက်များ:
၁။ ဆေးဖျန်းသည့်အခါ ဆေးရည်ကို အရွက်ရဲ့ အပေါ်မျက်နှာပြင်သာမက လှေးပိုးများ ပုန်းအောင်းနေတတ်တဲ့ အရွက်အောက်မျက်နှာပြင်နှင့် အဖူးအပွင့်များထဲအထိ ရောက်အောင် သေချာနှံ့စပ်စွာ ဖျန်းရပါမယ်။
၂။ ဆေးယဉ်ပါးမှုကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ဆေးအုပ်စုများကို တစ်လှည့်စီ ပြောင်းလဲအသုံးပြုသင့်ပါသည်။
လှေးပိုးအတွက် မြန်မာ့ဩဘာမှ “ဘာမထီ” ပိုးသတ်ဆေးကိုလည်း ထိရောက်စွာ သုံးစွဲနိုင်ပါသည်။
နိဂုံးချုပ်
လှေးပိုးဟာ သေးငယ်ပေမယ့် သီးနှံအထွက်နှုန်းနဲ့ အရည်အသွေးကို များစွာထိခိုက်စေနိုင်တဲ့ ဖျက်ပိုးဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဓာတုဆေးတစ်မျိုးတည်းကို အားမကိုးဘဲ စိုက်ပျိုးရေးနည်းစနစ်၊ ထောင်ချောက်များနှင့် ဆေးအုပ်စုအလှည့်ကျစနစ် တို့ကို စနစ်တကျ ပေါင်းစပ်အသုံးပြုခြင်းကသာ လှေးပိုးအန္တရာယ်ကို ရေရှည်ကာကွယ်နိုင်မယ့် အကောင်းဆုံးသော လမ်းစဉ်ဖြစ်ပါတယ်။
တောင်သူဦးကြီးတို့ရဲ့ စိုက်ခင်းတွေမှာကော လှေးပိုးကြောင့် အရွက်တွေ လိပ်နေတာမျိုး ကြုံတွေ့နေရပါသလား? မိမိတို့ ကြုံတွေ့နေရတဲ့ သီးနှံပြဿနာတွေကို Myanma Awba Facebook Page Messengerမှ စိုက်ပျိုးရေးပညာရှင်ထံ တိုက်ရိုက်ဆက်သွယ် မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။
